Terapia uzależnień Zamość

Model Marlatta i Gordona pozostaje standardem światowym w terapii uzależnień. Pierwsza faza pracy: mapowanie wyzwalaczy (osoby, miejsca, sytuacje, emocje, godziny, dni tygodnia). Druga faza: identyfikacja zniekształceń poznawczych typu „jeden drink na uspokojenie nic mi nie zrobi", „po tym tygodniu zasłużyłem", „mogę kontrolować, nie jestem alkoholikiem". Trzecia faza: konstrukcja konkretnych strategii w sytuacjach wysokiego ryzyka. Czwarta: ćwiczenie reakcji na craving (technika 4D: delay, distract, deescalate, decision). Piąta: planowanie odpowiedzi na potencjalne nawroty bez interpretowania ich jako pełnej porażki. CBT-RPT wymaga aktywnej pracy pacjenta między sesjami, dziennik wyzwalaczy i strategii to standardowe narzędzie.

Model stworzony przez Williama Millera w latach 80. dla pacjentów alkoholowych. Założenie: motywacja do zmiany nie jest stała, fluktuuje. Praca terapeuty polega na rozpoznawaniu wypowiedzi „o zmianie" pacjenta i ich wzmacnianiu, jednocześnie redukcji „mowy podtrzymującej status quo". Cztery procesy: angażowanie, ogniskowanie, wywoływanie, planowanie. Skuteczność potwierdzona w setkach badań RCT, szczególnie w pierwszych 1-4 sesjach. Często łączymy MI z CBT-RPT, pierwsze 4 sesje motywująco, kolejne CBT z konkretnymi narzędziami.

Acceptance and Commitment Therapy Stevena Hayesa to model trzeciej fali CBT. Centralne założenie: walka z myślami i emocjami często wzmacnia ich siłę. Lepsza strategia to akceptacja stanów wewnętrznych jako przejściowych i jednoczesne działanie w zgodzie z wartościami. W terapii uzależnień ACT uczy obserwowania cravingu jako fali, która nadchodzi i odchodzi sama z siebie, jeśli się jej nie podtrzymuje walką ani uleganiem. Sześć procesów Hexaflex: kontakt z teraźniejszością, akceptacja, defuzja od myśli, ja jako kontekst, wartości, zaangażowanie. Szczególnie skuteczna u pacjentów z depresją i lękiem współistniejącym, gdzie klasyczne „walcz z myślą" tylko pogarsza obraz.

Mindfulness-Based Relapse Prevention Bowena, Chawli oraz Marlatta to ośmiotygodniowy protokół łączący medytację uważności z technikami CBT-RPT. Pacjent uczy się rozpoznawać moment, w którym craving zaczyna się rozwijać, obserwować go z dystansu, nie reagować automatycznie. Metaanaliza Witkiewitz (2014) wykazała 50-procentową redukcję ryzyka nawrotu w grupie MBRP wobec standardowej terapii. W Nasz Gabinet Zamość protokół 8-tygodniowy prowadzimy w grupach 6-10 osób, raz na kwartał, alternatywnie w formie indywidualnej z nagrania prowadzącego medytacje do ćwiczeń domowych.

Behavioral Couples Therapy O'Farrella i Faulsa skupia się na związku jako kluczowym kontekście trzeźwości. Centralny element: codzienna „umowa trzeźwości" zawierana między partnerami przed wyjściem każdego dnia. Pacjent uzależniony deklaruje, że dzisiaj nie pije, nie używa, partner deklaruje, że nie wspomina problemów z piciem i nie krytykuje. Pozostałe elementy: trening komunikacji bez wzajemnych obwinień, ćwiczenia rozwiązywania konfliktów, planowanie wspólnych pozytywnych aktywności wzmacniających związek. Skuteczność w danych: roczny odsetek trzeźwości pacjentów BCT 60-70% wobec 40-50% w samej terapii indywidualnej. Mechanizm: związek staje się czynnikiem ochronnym, nie wyzwalaczem.