Psychiatra Zamość, konsultacja prywatna

Najczęściej stosowane SSRI (Sertralina, Escitalopram, Paroksetyna, Fluoksetyna) blokują wychwyt zwrotny serotoniny, zwiększając jej dostępność w szczelinie synaptycznej. Działanie kliniczne pojawia się stopniowo, 2-6 tygodni od włączenia leku, początkowe efekty (poprawa snu, redukcja lęku) mogą pojawić się szybciej niż pełna remisja epizodu depresji. SNRI (Wenlafaksyna, Duloksetyna) działają na serotoninę i noradrenalinę, częściej wybierane przy współistniejącym bólu przewlekłym albo niskiej energii. Mirtazapina ma profil sedatywny, dobra przy bezsenności wtórnej do depresji. Bupropion działa na dopaminę i noradrenalinę, bez efektów seksualnych typowych dla SSRI, dobry wybór przy współistniejącym ADHD lub apatii.

Benzodiazepiny (Xanax, Relanium, Lexotan, Klonazepam) i leki nasenne typu Z (Stilnox, Imovane) działają szybko (15-60 minut), skutecznie redukują lęk i ułatwiają zasypianie, ale niesie to ryzyko uzależnienia narastającego już po 2-4 tygodniach codziennego stosowania. Tolerancja rośnie, dawka skuteczna z czasem się zwiększa, a próba odstawienia kończy się objawami z odbicia (rebound) lub zespołem odstawiennym (drżenie, lęk, drgawki w skrajnych przypadkach). Standardem klinicznym w Nasz Gabinet jest stosowanie tych leków maksymalnie 2-4 tygodnie, jako pomost do osiągnięcia stabilnego działania SSRI lub innych leków bez potencjału uzależniającego. Pacjenci długoterminowo używający benzodiazepin (Xanax, Relanium) przechodzą protokół odstawienia z zamianą na Diazepam i stopniową redukcją dawki.

ADHD jako oficjalna diagnoza w psychiatrii dorosłych funkcjonuje od ICD-10 (kategoria 6A05 w ICD-11). W Polsce świadomość kliniczna ADHD dorosłych narastała stopniowo od lat 2010, znaczący wzrost diagnoz dopiero po 2018 roku. Wielu pacjentów dorosłych otrzymywało wcześniej diagnozy depresji, lęku uogólnionego, zaburzeń osobowości, alkoholizmu, podczas gdy podstawowym mechanizmem był nierozpoznany ADHD. Diagnostyka u dorosłego wymaga: kwestionariuszy ASRS, WURS, wywiadu pogłębionego DIVA-5, wywiadu z bliskimi na temat objawów w dzieciństwie (rodzic, starsze rodzeństwo), wykluczenia alternatywnych przyczyn. Pełna diagnostyka rozłożona zwykle na 2-3 wizyty. Po potwierdzeniu farmakoterapia: Atomoksetyna (Strattera) jako pierwsza linia non-stymulant, Metylofenidat (Concerta, Medikinet) lub Lisdexamfetamina (Elvanse) jako stymulanty przy braku skuteczności.

U pacjentów zgłaszających się z jednym konkretnym problemem (depresja, lęk, uzależnienie) w 40-60% przypadków dokładna diagnostyka ujawnia drugie lub trzecie zaburzenie współistniejące. Najczęstsze kombinacje: depresja plus alkoholizm, depresja plus ADHD, lęk uogólniony plus alkohol, PTSD plus alkohol/marihuana, ADHD plus uzależnienia behawioralne (hazard, gaming), zaburzenia osobowości borderline plus uzależnienia. Leczenie tylko jednej osi (np. samej depresji bez zaadresowania alkoholu) daje gorsze wyniki długoterminowe niż leczenie równoległe obu diagnoz. W Nasz Gabinet Zamość pierwsza konsultacja zawsze zawiera elementy diagnostyki podwójnej, niezależnie od powodu zgłoszenia.

Polska psychiatria od 2020 roku w pełni akceptuje telekonsultacje (videocall, telefon) jako równorzędny względem wizyty stacjonarnej sposób świadczenia opieki. Lekarz może w ramach telekonsultacji wystawić e-receptę, e-ZLA, e-skierowanie na badania, zmodyfikować farmakoterapię, prowadzić monitoring leczenia. Ograniczenia modelu zdalnego: pierwsza konsultacja przy podejrzeniu zaburzeń psychotycznych z poważnym pogorszeniem stanu wymaga wizyty stacjonarnej, ocena przed włączeniem stymulantów w ADHD w niektórych protokołach wymaga oceny somatycznej (tętno, ciśnienie, EKG), ostry kryzys samobójczy wymaga albo wizyty stacjonarnej, albo kierowania na izbę przyjęć. W większości pozostałych przypadków telekonsultacja jest równie skuteczna jak wizyta stacjonarna, co potwierdzają metaanalizy (Hilty 2013, Bashshur 2016).